Smartphone Addiction and Sleep (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਅੱਜ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੋਨ ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੱਲ ਘੂਰਨਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਲਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੀਂਦ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ।
ਨੀਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਨੀਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿਮਾਗ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰਾ ਨੀਂਦ ਚੱਕਰ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
“ਸਿਰਫ਼ 5 ਮਿੰਟ ਹੋਰ” ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ‘ਤੇ ਲੇਟਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੌਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਅਕਸਰ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠਣ ‘ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ
- ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਮੂਡ ਖਰਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਦੇਰ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਜੰਕ ਫੂਡ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੋਟਾਪਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
- ਜੇਕਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹੇ ਤਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ (FOMO – ਮਿਸਿੰਗ ਆਊਟ ਦਾ ਡਰ) ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ?
- ਬੇਲੋੜੀ ਸਕ੍ਰੌਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਸੌਣ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰੋ।
- ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ‘ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਨਾ ਰੱਖੋ।
- ਅਲਾਰਮ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਿਜੀਟਲ ਘੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਦਿਨ ਭਰ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ।
- ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ।
