ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ :- ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਵਰਗੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਆਯਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਮੇਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ, ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਸੀਲ ਹਨ।
86 ਸਾਲਾ ਖਮੇਨੀ 1989 ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ‘ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ’ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?
ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ?
ਈਰਾਨੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਨੇਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ‘ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ’ (Assembly of Experts) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ 88 ਮੈਂਬਰੀ ਸਭਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਭਾ ਤੁਰੰਤ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਗਾਏਗੀ।
ਅਗਲੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ
ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਕਈ ਨਾਮ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ: ਆਯਤੁੱਲਾ ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਅਰਾਫੀ: ਇਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਮਦਰੱਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁੱਜਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮੋਹਸੇਨ ਕੌਮੀ: ਖਮੇਨੀ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਕਰੀਬੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ। ਜੀ.ਐੱਚ. ਮੋਹਸੇਨੀ ਏਜੇਈ: ਈਰਾਨ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਯਤੁੱਲਾ ਮੋਹਸੇਨ ਅਰਾਕੀ: ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵੀ ਨੇਤਾ। ਹਾਸ਼ਮੇ ਹੁਸੈਨੀ ਬੁਸ਼ਹਿਰੀ: ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਕੜ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ 1979 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਈਰਾਨ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ।
ਨਵੇਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਵੇਗਾ।
