ਕਵਰੱਤੀ: ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਬਿਜਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਬਣੇਗਾ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਵਰੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ, ਸਗੋਂ 24 ਘੰਟੇ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਓ.ਟੀ.ਈ.ਸੀ. (OTEC) ਤਕਨੀਕ?
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ੀਅਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (NIOT) ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਓਸ਼ੀਅਨ ਥਰਮਲ ਐਨਰਜੀ ਕਨਵਰਜ਼ਨ (OTEC) ਤਕਨੀਕ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੈਕਿਊਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟਰਬਾਈਨ ਘੁੰਮੇਗੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਪੀਣ ਯੋਗ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
1000 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ: ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਮਾਲ
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ 1000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀ 3.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 900 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲੀ ‘ਹਾਈ ਡੈਂਸਿਟੀ ਪੋਲੀਐਥੀਲੀਨ’ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 1 ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ‘ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ’ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ 8 ਟਾਪੂਆਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਡੀਜ਼ਲ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਿੰਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ 10-12 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਨਵਾਂ ਪਲਾਂਟ 65 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਖ਼ੁਦ ਚੱਲੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਹੋਰਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਮਿਲ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
