ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ): ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (PMO) ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਬਿਹਤਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਕੱਤਰ ਪੀ.ਕੇ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ (El Niño) ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਸਮੀਖਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਪੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਹਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ (ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ) ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਘਟ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ (long-period average) ਤੋਂ 12 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਆਈ.ਐੱਮ.ਡੀ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਦਲਦੇ ਹਵਾਮੰਡਲੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ
ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ‘ਕਰੌਪ ਵੈਦਰ ਵਾਚ ਗਰੁੱਪ’ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਰੁਖ਼, ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ, ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰੇਜ, ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
| ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ | ਵੇਰਵਾ |
| ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | ਮੀਂਹ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ 260 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਪੱਧਰੀ ਅਚਨਚੇਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ (contingency plans) ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। |
| ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ | ਖ਼ਰੀਫ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ICAR) ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। |
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਫ਼ਸਲ ਕਿਸਮਾਂ (climate-resilient crop varieties) ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ, ਬਿਹਤਰ ਸਿੰਚਾਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਮੀਂਹ ਅਸਮਾਨ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼: ਪੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹਾਇਤਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸਮੀਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।
