ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ): ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਹੁਣ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਨਿਆਂ ਲਈ ਬਦਲਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਬੁਰਾੜੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੀਬੀਡੀ (CBD) ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਨੁਰਾਗ ਕੁਮਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਵੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਬਦਲਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ।
ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ
ਬਦਲਵੇਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿੰਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਿਆਰੀ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (SOP) ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਸੋਧੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਵੇਰਵੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਹਰੇਕ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ।
ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸਾਂਝ
ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਨੇ 1993 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਨੇੜੇ ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਨਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ।
ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਇਕੱਠ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (NGT) ਨੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਧਰਨੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਢੁਕਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ
ਤਿੰਨ ਨਵੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸਿਆਸੀ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ 1975 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣਿਆ।
ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬੁਰਾੜੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੀਬੀਡੀ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਚਾਲਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ।
