Healthcare (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ, ਕਿਡਨੀ, ਦਿਲ, ਨਸਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ HbA1c ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਦੇ ਐਸਪੀਜੀ ਦੇ ਐਮਡੀ ਮੈਡੀਸਨ, ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਡਾਇਬੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੰਜੇ ਪੀ. ਗਾਂਧੀ, ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਕਲੀਨਿਕ ਅਤੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਡਾਇਬੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸਚਿਨ ਕੇ. ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਡਾਇਕਾਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤੇ ਡਾਇਬੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਐਸ.ਆਰ. ਅਰਵਿੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਡਾ. ਸੰਜੇ ਪੀ. ਗਾਂਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਵਧਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਟਿਲਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਜਿਨਸੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਜ਼ਰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਰਵਾਓ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਡਾ. ਸਚਿਨ ਕੇ. ਗੁਪਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਫੰਡਸ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਡਾਇਬਟਿਕ ਰੈਟੀਨੋਪੈਥੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਕਰ ਨਜ਼ਰ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਨਜ਼ਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋਹਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਏਟੀਨਿਨ ਨਾਰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਡਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ
ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਡਾਇਕਾਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਐਸ.ਆਰ. ਅਰਵਿੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਏਟੀਨਿਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਰਮਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਡਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕਿਡਨੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਐਸਟੀਮੇਟਿਡ ਗਲੋਮੇਰੂਲਰ ਫਿਲਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੇਟ (eGFR), ਜੋ ਕਿਡਨੀ ਦੀ ਖੂਨ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਯੂਰੀਨ ਐਲਬਿਊਮਿਨ-ਟੂ-ਕ੍ਰਿਏਟੀਨਿਨ ਰੇਸ਼ੋ (UACR), ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਹ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਨਤੀਜੇ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਣਝੁਣੀ, ਸੁੰਨਪਨ ਅਤੇ ਜਲਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ
ਡਾ. ਸੰਜੇ ਪੀ. ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਝੁਣਝੁਣੀ, ਸੁੰਨਪਨ ਜਾਂ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਡਾਇਬਟਿਕ ਨਿਊਰੋਪੈਥੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਿਆ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਕੱਟ, ਛਾਲਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨਾ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ‘ਤੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ, ਸਗੋਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਿਡਨੀ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰਵਾਉਣ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
