Healthcare (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਆਮ ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਜ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਗਠੀਆ ਅਤੇ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਆ ਹਨ।
ਗਠੀਆ ਵਿੱਚ, ਜੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਪਾਸਥੀ (ਨਰਮ ਟਿਸ਼ੂ) ਟੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੋੜਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਆ ਅਤੇ ਸੋਜਸ਼ ਗਠੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸੋਜ, ਲਾਲੀ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜਾਗਣ ‘ਤੇ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਜਾਂ ਕਠੋਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਗੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਾਸਥੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ (ਮੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਠੀਆ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ – ਉਮਰ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ, ਸੱਟ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ, ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਤਣਾਅ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਏ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ ਦਾ ਦਰਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ
- ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਤਣਾਅ
- ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ
- ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਜ ਜਾਂ ਸੱਟ
ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ
- ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਖਿੱਚਣਾ ਕਰੋ।
- ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਖਾਓ।
- ਜੋੜਾਂ ‘ਤੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਭਾਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖੋ।
- ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਜੇਕਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
