ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਸਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਮ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ – ਨੈਫਥਾ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਰੂਸ ਤੋਂ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੈਫਥਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਸਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਨੈਫਥਾ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਾਰਬਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਟਰੋ ਕੈਮੀਕਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਓਲੇਫਿਨ ਅਤੇ ਐਰੋਮੈਟਿਕਸ ਵਰਗੇ ਰਸਾਇਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਫਾਈਬਰ, ਰੈਜ਼ਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਾਇਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਉਤਪਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਈਯੂ) ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ, ਤਾਂ ਰੂਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਸਤੇ ਰੂਸੀ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 2.5 ਲੱਖ ਟਨ ਨੈਫਥਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਮਈ ਨਾਲੋਂ 5% ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਜੂਨ 2025 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਕੁੱਲ 14 ਲੱਖ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੈਫਥਾ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਦਰਾ, ਹਜ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਕਾ ‘ਤੇ ਉਤਾਰੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯੂਏਈ ਤੋਂ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਰੂਸ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਨੈਫਥਾ ਦੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਸਪਲਾਇਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਤਾਈਵਾਨ ਨੇ ਵੀ ਰੂਸ ਤੋਂ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ, ਤਾਈਵਾਨ ਨੇ 2.34 ਲੱਖ ਟਨ ਨੈਫਥਾ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਈਵਾਨ ਨੇ ਕੁੱਲ 12.7 ਲੱਖ ਟਨ ਰੂਸੀ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੀ ਰੂਸੀ ਨੈਫਥਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਾਹਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੇ ਹਨ।
ਯਮਨ ਦੇ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਰਸਤਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੇਪ ਆਫ਼ ਗੁੱਡ ਹੋਪ ਰਾਹੀਂ ਲੰਬੇ ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ 3 ਲੱਖ ਟਨ ਰੂਸੀ ਨੈਫਥਾ ਏਸ਼ੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ।
ਰੂਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੈਫਥਾ ਖਰੀਦਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪੈਟਰੋ ਕੈਮੀਕਲ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
