ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਰਾਵਟ ਪਿਛਲੇ 10-20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਲਗਭਗ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਾਲਾਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਲਗਭਗ 3.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਾਲਾਨਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਮੁਦਰਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਰੁਪਿਆ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਕਿਉਂ ਸੀ
ਇਸ ਸਾਲ, ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਕਾਂ ਕਾਰਨ ਰੁਪਿਆ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰ ਟੈਰਿਫ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੇ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਿਆ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। 2025 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਰੁਪਿਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੁਪਏ ਲਈ RBI ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਗਵਰਨਰ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ RBI ਦੀ ਨੀਤੀ ਰੁਪਏ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਮੁੱਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰਤਾ ਜਾਂ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। RBI ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ
ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, RBI ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਾਹਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 92% ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ
ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਨੇ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਬੀਆਈ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਬਾਹਰੀ ਕਰਜ਼ਾ ਲਗਭਗ $750 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ $690 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
