ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ/ਤਹਿਰਾਨ: ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੰਧੀ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ‘ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਲਾਇਨ’ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ – ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਹਮਲੇ:
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ।
ਇਰਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ:
ਇਰਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ‘ਤੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾਗੀਆਂ। ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਈਰਾਨ ਦਾ ਬਿਆਨ:
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤਾ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਪ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ:
ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਹ ਜੰਗ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ?
ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦਾ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਯੂਰਪ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੋਵੇਂ ਵਧਣਗੇ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਟਿਕਟਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ
ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 9% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 8-9% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ 85% ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ।
ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧੇਗਾ
ਵਸਤੂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 15% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਕਈ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਵਧੇਗਾ।
ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ, ਆਵਾਜਾਈ, ਮਾਲ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ, ਟਾਇਰ, ਪੇਂਟ ਅਤੇ ਲੁਬਰੀਕੈਂਟ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ 0.5% ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੰਕਟ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ‘ਡਾਲਰ’ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਪਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਯਾਤ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਦੇ ਘਾਟੇ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਸੰਕਟ
ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਹੋਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 45 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਭੇਜੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਚਾਬਹਾਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਰਾਨ ਦਾ ਚਾਬਹਾਰ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ-ਮੱਧ ਪੂਰਬ-ਯੂਰਪ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ, ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ।
