Depression (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਾੜੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ, ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਸੰਤੁਲਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਬਦਲਾਅ, ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਦਰਦ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਕੰਮ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਮੁੱਖ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿਕਾਰ: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ।
ਲਗਾਤਾਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿਕਾਰ: ਹਲਕੇ ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ।
ਪ੍ਰਸੂਤ-ਉਦਾਸੀ: ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵਿਕਾਰ: ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ
ਡਾ. ਏ.ਕੇ. ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਉਦਾਸੀ, ਖਾਲੀਪਣ, ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ –
- ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ (ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ)
- ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਸਮਝਣਾ
- ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ
- ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੋਕਥਾਮ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ –
- ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲਓ।
- ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
- ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਲਓ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ।
- ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਓ।
- ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
- ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰੋ।
- ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
