Healthcare (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਸਹੀ ਪੱਧਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਪੱਧਰ 1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ 4.5 ਲੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਲੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ 1 ਤੋਂ 1.5 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਸੈੱਲ ਹਨ, ਜੋ ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20-30 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹੀਮਾਟੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਕਪੂਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਐਪਲਾਸਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ, ਲਿਊਕੇਮੀਆ, ਮਾਈਲੋਡਿਸਪਲਾਸਟਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੋਲੇਟ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਦੀ ਕਮੀ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਸੀ, ਐੱਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਸੈਪਸਿਸ ਵਰਗੇ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰ: ਆਮ, ਕਿਸੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1,01,000 – 1,50,000: ਹਲਕੀ ਕਮੀ, ਹਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
51,000 – 1,00,000: ਦਰਮਿਆਨੀ ਕਮੀ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰੋ।
50,000 ਤੋਂ ਘੱਟ: ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ, ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ, ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
10,000 ਤੋਂ ਘੱਟ: ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਲਕੀ ਕਮੀ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਲਈ 50,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਥ੍ਰੋਮਬੋਸਾਈਟੋਪੇਨੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਣਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਕੰਮ ਆਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਲਗਾਤਾਰ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਅਤੇ ਟੀਐਲਸੀ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਡੇਂਗੂ, ਮਲੇਰੀਆ, ਟਾਈਫਾਈਡ ਜਾਂ ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਰਐਮਐਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਗਿਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
