ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ :- ਵਿਸ਼ਵ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਰਿਪੋਰਟ 2025 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸਵਿਸ ਕੰਪਨੀ IQAir ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਚਾਡ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਲੋਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਅਤੇ ਲੋਨੀ, ਅਸਾਮ ਦਾ ਬਰਨੀਹਾਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਉਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ PM2.5 ਪੱਧਰ 112.5 µg/m³ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ WHO ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ (5 µg/m³) ਤੋਂ 22 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 143 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 9,446 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
54 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਿਆ
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 54 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ PM2.5 ਵਧਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ 75 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ PM2.5 ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ, 2 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਅਤੇ 12 ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 14% ਸ਼ਹਿਰ WHO ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਬਾਇਓਮਾਸ ਨਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1,380 ਮੈਗਾਟਨ ਕਾਰਬਨ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ PM2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 7.3 µg/m³ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਲ ਪਾਸੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੀਏਟਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਿਹਾ। 23 ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ 18 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਿਆ। ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਗਲੋਬਲ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਟਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਗਈ। CREA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 44 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 6 ਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।
