Lifestyle (ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) : ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਿਨ ਭਰ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣ, ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪਸੀਨਾ, ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਦਸਤ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਣਿਜ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਉਹ ਖਣਿਜ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਚਾਰਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਡੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਕਲੋਰਾਈਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੋਡੀਅਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਆਮ ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਮ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੁਚਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਕਦੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਪੀਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ ਕਸਰਤ, ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤ, ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾ ਸਮਝੋ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਥਕਾਵਟ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੜਵੱਲ, ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਲੱਛਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਮਾੜੀ ਪੋਸ਼ਣ, ਘੱਟ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਲਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਦਸਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਘੱਟ ਆਉਣਾ, ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਥਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ?
ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਆਮ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਡਰਿੰਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਦਸਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨਮਕ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਓਰਲ ਰੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਲਿਊਸ਼ਨ (ORS) ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਗੁਰਦੇ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਡਰਿੰਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਜਾਂ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਾਈਫ ਕੇਅਰ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਡਾਇਬੀਟੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਐਲ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਡਰਿੰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ?
ਸਧਾਰਨ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਰੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
