Lifestyle (ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) : ਮੁਹਾਸੇ ਇੱਕ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਲੋਕ ਸੀਰਮ, ਕਰੀਮਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ DIY ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਮੁਹਾਸੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਣਾਅ ਵੀ ਮੁਹਾਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤਣਾਅ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਣਾਅ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਸੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੀ
PubMed ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਅਬਦੁਲਾਜ਼ੀਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 22 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ 144 ਮਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਾਸੇ ਗਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (GAGS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਰਸੀਵਡ ਸਟ੍ਰੈਸ ਸਕੇਲ (PSS) ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ।
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਚ ਤਣਾਅ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਾਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਹਾਸੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ 11 ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਕੁੱਲ 3,063 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਣਾਅ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਾ ਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਾਰਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਚ ਗਲਾਈਸੈਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਦੀ ਖਪਤ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਨਮੀ, ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤਣਾਅ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ-ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਤੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਟਰਿੱਗਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ
ਮੁਹਾਸੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲਯੁਕਤ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਬੰਦ ਪੋਰਸ
- ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ
- ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ
- ਕੁਝ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ
- ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਭੋਜਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ-ਗਲਾਈਸੈਮਿਕ ਖੁਰਾਕ
- ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ
- ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕਾਰਕ
ਕੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ ਅਕਸਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਥੇ, ਨੱਕ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਠੋਡੀ ‘ਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਰਮੋਨਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਹਾਸੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਕਦੋਂ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਮੁਹਾਸੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਦਰਦਨਾਕ ਜਾਂ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦਾਗ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸੋਜਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰੀਮਾਂ, ਸਟੀਰੌਇਡ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਟਰਿੱਗਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਖਾਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
