Healthcare (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੰਤਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਕ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ, ਕਿਸੇ ਸਦਮੇ ਵਾਲਾ ਤਜਰਬਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਫੀਨ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਬਚਪਨ ਦੇ ਮਾੜੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀਪਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਸਾਈਕਾਇਟ੍ਰਿਸਟ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਅਗਰਵਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦੌਰਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਹ ਘੱਟ ਆਉਣ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦੌਰਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਬਰਾਹਟ ਜਾਂ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
- ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ।
- ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਣੀ।
- ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
- ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਣਾ।
- ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਕਿ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 10 ਤੋਂ 15 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਲਈ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਮੇਘਾ ਅਗਰਵਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਂਚਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥੈਰੇਪੀ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਐਂਟੀਡਿਪ੍ਰੈਸੈਂਟ ਜਾਂ ਐਂਟੀ-ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਆਉਣ ’ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲਓ: ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਏ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
- ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠੋ: ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਿਠਾਓ।
- ਨਾਲ ਰਹੋ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿਓ: ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰੋ।
- ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
- ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਓ: ਜੇਕਰ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ।
ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਬੈਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਕੀ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ (NIMH) ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਆਉਣ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਅਟੈਕ ਦਾ ਡਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੇ ਅਟੈਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ (NIMH)
ਬੇਦਾਅਵਾ: ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਹੈ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ। ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ।
