Healthcare (ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ) : ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਖਰੀ ਉਪਾਅ ਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਿਵਸ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਤੇਲਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ, ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਮੋਟਾਪਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਸਰਤ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਹੁਣ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਡਾ. ਆਰ.ਪੀ. ਪਰਾਸ਼ਰ, ਦਿੱਲੀ ਐਮ.ਸੀ.ਡੀ. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਸਥੂਲਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੋਟਾਪਾ ਉਦੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਫ ਦੋਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅਗਨੀ (ਅਗਨੀ) ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
“ਜੇਕਰ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਠੀਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਕੋਈ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਗੋਂ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।” – ਡਾ. ਪਰਾਸ਼ਰ
ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸੁਝਾਅ
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਾਊਡਰ – ਆਂਵਲਾ, ਹਰੜ ਅਤੇ ਬਹੇੜਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਰਬੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁੱਗੂਲੂ – ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰੀ ਚਾਹ ਅਤੇ ਹਰਬਲ ਚਾਹ – ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿੰਬੂ-ਸ਼ਹਿਦ ਪਾਣੀ – ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਇਸਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈਆਂ ਹੀ ਮੋਟਾਪਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:
- ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਚਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਓ।
- ਤਲੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਦੇਰ ਰਾਤ ਨਾ ਖਾਓ।
- ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
- ਸੂਰਯ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਪਾਲਭਾਤੀ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਾਸਨ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਡਾ. ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਟਾਪਾ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੀ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਉਪਚਾਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
