ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ :- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਸੈਂਟਰਲ ਨੋ ਯੂਅਰ ਕਸਟਮਰ 2.0 (CKYC 2.0) ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਫਰਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਹਿਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ‘ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ KYC ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, CKYC 2.0 ਤਹਿਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਕ, ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਰਜਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਬੀਮਾ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਰਲ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI), ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ (SEBI) ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ IRDAI ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਫਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ KYC ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਝੰਜਟ ਹੋਵੇਗਾ ਖ਼ਤਮ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ, ਬੀਮਾ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ KYC ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਗਭਗ 1.2 ਬਿਲੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ KYC ਰਜਿਸਟਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ, ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਸ ਡੇਟਾ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। CKYC 2.0 ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਕੋਰ’ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਗਾਹਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਹਕ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ OTP ਰਾਹੀਂ ਗਾਹਕ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ‘ਚ ਮਿਲੇਗੀ ਮਦਦ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਧਾਏਗੀ, ਸਗੋਂ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਇੱਕ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਪਛਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। SBI ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ CEO DP ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ CKYC 2.0 ਤੋਂ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (SBI) ਕੋਲ ਹੀ ਲਗਭਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ (50 ਕਰੋੜ) ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਧਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
