ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂਏਈ) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਜ਼ਾਇਦ ਅਲ ਨਾਹਯਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਯੂਏਈ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ‘ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਅਗਸਤ 2025 ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਖਬਾਰ ‘ਦਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਨੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯੂਏਈ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯੂਏਈ-ਸਾਊਦੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਵਿਵਾਦ?
ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਦੇ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਯੂਏਈ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦ ਜਨਤਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅਖੌਤੀ “ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਾਟੋ” ਵੱਲ ਵੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਏਈ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਬਦਲਦੇ ਖਾੜੀ ਸਮੀਕਰਨ
ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇੱਕ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਦੋਵਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਜ਼ਾਇਦ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਰੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਇਰਾਦੇ ਪੱਤਰ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਯੂਏਈ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿ-ਯੂਏਈ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਦਾ ਹੋਇਆ
ਯੂਏਈ ਕਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਲਾਇਸੈਂਸ ਵਿਵਾਦ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ (ਪੀਆਈਏ) ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਏਈ ਦੀ ਸਾਬਤ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਇਸਦਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਏਈ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 900 ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਦਭਾਵਨਾ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਜ਼ਾਇਦ ਨੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਯੂਏਈ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
