ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਪੈਟਰਨ ‘ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਪਾਟ ਸਰਾਫਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 90,800 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ 3,000 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਲਕੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੈਰੇਟ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਮਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਾਹਕ 18 ਕੈਰੇਟ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਰਾਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਲਈ ਬਦਲਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੋਨਾ
ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਸਰਾਫਾ ਖੋਜ ਫਰਮ ਮੈਟਲ ਫੋਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਚਿਰਾਗ ਸੇਠ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਲਈ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਵਰਗ ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹਨ। ਆਈਆਈਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਗੋਲਡ ਪਾਲਿਸੀ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ, 56% ਸੋਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 2 ਲੱਖ ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2022 ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਆਮਦਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਨਹੀਂ ਵਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਗਲੋਬਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਯੂਕਰੇਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੋਨੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਰੋੜਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨਿਗਮ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸਰਕਾਰੀ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਫਿਏਟ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸੋਨਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਬੁਕਿੰਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ‘ਤੇ ਦਰਾਮਦ ਡਿਊਟੀ ‘ਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਾਧੇ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ‘ਚ ਘਬਰਾਹਟ ਵਧੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ‘ਚ ਹੋਰ ਭੌਤਿਕ ਸਟਾਕ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਹਿਣਾ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ
ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤੀ ਗਹਿਣਾ ਉਦਯੋਗ ਹੁਣ ਘੱਟ ਕੈਰੇਟ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਬੁਲੀਅਨ ਐਂਡ ਜਵੈਲਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (IBJA) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਗ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਗਾਹਕ ਘੱਟ ਕੈਰੇਟ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।”
ਭਾਰਤ ‘ਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਸਿਰਫ 14 ਕੈਰੇਟ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਹਾਲਮਾਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ 9 ਕੈਰੇਟ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹਾਲਮਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ। 18 ਕੈਰੇਟ ਸੋਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੀਰੇ ਜੜੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ 9-14 ਕੈਰੇਟ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਨਕਦੀ ਪੈਦਾਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਬਾਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੇਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਗੋਲਡ ਕਾਉਂਸਿਲ (WGC) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2023 ਦੀ ਮਾਰਚ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ 34.8 ਟਨ ਪੁਰਾਣਾ ਸੋਨਾ ਨਕਦੀ ਲਈ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2024 ਦੀ ਮਾਰਚ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 38.3 ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਬਲਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਜੌਹਨ ਰੀਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰ ਨੀਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ, ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਧੱਕਣ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਿਆ ਹੈ।”
