ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਪਿਆ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟ੍ਰੇਡ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਰੀ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਨਿਕਾਸੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (FII) ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਿਆ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵੀ ਰੁਪਏ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਰੰਸੀ ਮਾਰਕੀਟ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਿਆ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਿਓਪਾਲਿਟਿਕਲ ਤਣਾਅ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੋਨਿਟਰੀ ਪਾਲਿਸੀ ਨੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਐਸੈਟਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਰੁਪਿਆ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਸਤਖੇਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਮਿਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। RBI ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਆਵਕ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ, ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ ਆਯਾਤ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਰਯਾਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰੁਪਏ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਿਆ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ RBI ਲਈ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
