ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੂਸੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਰੂਸੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਊਰਜਾ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕ੍ਰੇਮਲਿਨ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਛੋਟਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੂਸੀ ਪੱਖ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਭਾਰਤੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਊਰਜਾ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਰੂਸ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧੂ ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ (2023-2025) ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ।
2021 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖਰੀਦਿਆ, ਜੋ ਕਿ 2024 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 37 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ। 2024-25 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।
ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ 38 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖਰੀਦਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਚੀਨ (47 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਛੋਟ ਵਾਲੇ ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ $67.15 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਗਾਹਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ ਰੂਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ GDP ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅੱਠ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।
ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਟੈਕਸ ਰੂਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ ਇਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰੇ ਨੇ ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪੁਤਿਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਏਜੰਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
