ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ’ਚ ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਫਲ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਬੇਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਰੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੰਗਣ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੇਰੀਆਂ—ਦੁਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ, ਬੇਰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਲਾਚੀ ਬੇਰੀ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਲਗਭਗ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਫਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਬੇਰ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬੇਰ ਤੋੜਨਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਡਿੱਗੇ ਬੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬੇਰ ਸਿਰਫ਼ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੁਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਰਾਜਨੀ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਅਟੱਲ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਕਸਰ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੇਰ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਆਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬੇਰੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬੇਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਫਲ ਲੱਗਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਗਤ ਲਈ ਰੂਹਾਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
